فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٢٠ - اصطلاح شيخ اشراق

چهار مرتبه از نور سوّم و دو بار از نور دوّم و يك بار از نور اقرب و يكبار نيز بدون‌

واسطه از نور الانوار مشاهدات انوار قاهره سافله نسبت به انوار قاهره عاليه نيز

تكثّر مى‌يابد و در نتيجه اشراقات انوار عاليه نيز بر سافل متكثّر مى‌شود بحدّى كه‌

همچون تكثّر انوار سانحه احاطه بر آن از حيطه قوّه بشر خارج مى‌گردد.

اصطلاح شيخ اشراق‌

شيخ اشراق در كتاب حكمة الاشراق طبع منتشر انجمن اسلامى حكمت و

فلسفه ايران ص [١٣٨] مى‌گويد:

نورى كه از نور الانوار در نور مجرّد حاصل مى‌شود ما به آن « نور سانح»

مى‌گوئيم و آن نورى است عارض و انوار عارضه خود بر دو قسم هستند.

١- عارض در اجسام.

٢- عارض در انوار مجرّده.

شارح اين كتاب « علّامه قطب الدّين» مى‌گويد:

مصنّف « شيخ اشراق» در همه جا پاى‌بند اين اصطلاح نبوده و در بعضى از

موارد به اين عهد وفا ننموده است زيرا در پاره‌اى از موارد نور سانح را در اشراق‌

بعضى از انوار مجرّده بر بعضى ديگر استعمال نموده نه در نفس نور مجرّد.

قوله: و هذا الاشراق و ان مرّ فى قولنا الخ: يعنى با اينكه در چند بيت قبل يعنى‌

در ضمن اين بيت:

« كذا شعاع قاهر لقد علا الخ» اشراق انوار عاليه بر سافله را متعرّض شديم‌

معذلك در اينجا تكرارش بجهت اين است كه نكته‌اى را در پيش ذكر ننموده بوديم‌

و اينك در اعاده آن را متذكّر مى‌شويم و آن اين است كه اشراق انوار عاليه بر سافله‌

گاهى بدون واسطه است همچون اشراق نور الانوار بر قواهر سافله و زمانى با واسطه‌

مى‌باشد نظير اشراقات انوار بر يكديگر چنانچه قبلا گذشت.

متن: « ٥٢٥، ٥٢٤ »